Hollywood, 1927. Avonturenheld George Valentin (Jean Dujardin, Palme d’Or in Cannes voor Beste Acteur in deze rol) is het hartstochtelijk gezicht van de stomme film en idool van zijn generatie. Thuis is hij even charmant, maar heeft beduidend minder effect op zijn koele vrouw, die haar make-up boven een goede emotionele huwelijksband stelt. George wil niet ontrouw zijn, maar valt voor groupie Peppy Miller (Bérénice Bejo), een meisje dat haar kans als figurant bij de studio’s waagt en dat hij helpt opklimmen. George kan dan in de verste verte nog niet vermoeden dat hij zal worden overschaduwd door twee werelden: die van Peppy’s talent en die van de geluidstechniek. Wanneer zijn studiobaas Al Zimmer (John Goodman in een perfecte casting, The Flintstones, Evan Almighty)hem op de uitvinding van synchrone geluidstechniek op film wijst, wuift hij die weg als een rage die zo weer overgaat. Volgens George moet authentieke cinema conservatief zijn: het gaat om beeldtaal, niet om geluidskunst. Uiteraard wil Al hem wel een kans geven tot samenwerking maar George is niet flexibel genoeg om daarmee akkoord te gaan.
De structuur van zijn leefstijl verkruimelt stapsgewijs: eerst kiest Al voor de geluidsfilm, dan verlaat Georges vrouw Edna Purviance hem (Penelope Ann Miller). George wil zijn plek ook behouden, dus probeert hij in zijn eigen filmproductie te investeren, maar telkens wordt zijn eigen prémière overschaduwd door die van Peppy Miller. De enigen die hem in zijn val terzijde staan zijn zijn hondje en de trouwe butler/chauffeur Clifton (mooie rol van James Cromwell, bekend uit L.A. Confidential en The Green Mile).
The Artist is een zwart-wit komedie over Amerikaanse stille film en de opkomst van gesproken films. Als het beeld niet haarscherp was, zou je zo geloven dat je naar een film uit 1927 keek. Jean Dujardin en Bérénice Bejo leveren expressief, hartverwarmend pantomimespel. De boodschap is op diverse fronten emanciperend: de onstuitbare opkomst van gesproken film, de ondergang van de stilte. De opkomst van de jonge vrouw en haar ster-status. De stem van de vrouw. En hoe een man die eens superster was daarmee omgaat. George weigert halsstarrig geluid uit te brengen, zowel in zijn professionele als persoonlijke leven. The artist portretteert niet de ontwikkeling van de techniek maar die van George terwijl hij met zijn nieuwe werkelijkheid leert omgaan. Beide kanten van de omwenteling, die van de winnaar en van de verliezer, zoals die in de filmbusiness voorkomt, worden getoond. En ook hier de boodschap: het is cruciaal om met je tijd mee te gaan.
Dit is niet zomaar een zwart/wit film, het is een geadapteerde moderne film die de zwart/wit filmtechniek nabootst, tot aan de tekstborden toe en met en bij bepaalde climaxen hoor je zelfs diëgetisch geluid. Dat is waanzinnig! Het is ook nog geschoten in aspect ratio van 1.33:1, dat is het bijna vierkante TVbeeld van de jaren 90. The Artist is een film over de nachtmerrie van elke kunstenaar: eerst beroemd raak je verlamd door je angsten, niemand ziet je ineens meer zitten of wil wat van je horen en dan vergeet men je, en de wereld draait door. En het is emotioneel zo degraderend. Ik liet in ieder geval wel een traantje. De wereld is soms erg hard! De film beslaat 100 heel goed geregisseerde minuten.
Eigenlijk is het zo dat de eerste films voor 1937 gedubde (non-sync) films waren en geen simultaan opgenomen audiovisuele filmtechniek. Wij filmanalisten mogen dankbaar zijn dat techniek uit die tijd geëvolueerd is tot compact en modern comfort. Toeschouwers gingen in de jaren vijftig keurig elegant gekleed in de filmzalen en bij filmprémières, nu ziet men films bekijken niet meer als een mooi evenement maar als een standaard uitgaansleven. Ja okay, er is nu wel veel meer filmkeus dan toen. Er zijn grappige verwijzingen naar andere films en ontwikkelingen daarin. Bijvoorbeeld, de
naam Peppy Miller lijkt een afgeleide te zijn van Penelope Ann Miller, en deze actrice die in de film haar huwelijk beëindigt om daarna met Charles Chaplin te gaan samenwerken heeft in 1992 ook de vrouw van Chaplin in de film Chaplin (1992) gespeeld. Dujardin en Bejo (de vrouw van regisseur Michel Hazanavicius) verwijzen in hun dansen naar Fred Astaire en Ginger Rogers, die zulke briljante musicals neerzetten.
The Artist is wel een echte hommage aan de stille film en zet ethisch aan tot nadenken, de Franse regisseur Michel Hazanavicius (genomineerd voor een Gouden Palm als beste regisseur) heeft echt een film gemaakt die waardevolle wetenschappelijke kunst in beeldtaal is. De muziek is levendig en heeft ‘bite’. Een bijzondere film!
Adrian Ciocoiu
© Dumpjekunst 2012, op dit artikel rust copyright.